دکتر جعفر مهراد

 

 دكتر جعفر مهراد در سال 1325 در شهر تبريز متولد شد . تحصيلات ابتدايي را در سال 1337 در دبستان و دبيرستان سعدي تبريز به پايان رسانيد و براي گذراندن دورة متوسطه به دبيرستان اميرخيزي و سپس لقمان تبريز رفت و در سال 1344 ديپلم متوسطه را اخذ كرد . پس از فراغت از تحصيلات متوسطه در رشتة ” جغرافياي “ دانشگاه تبريز پذيرفته شد و دانشنامة كارشناسي جغرافيا را در سال 1348 كسب كرد . از سال 1348 تا 1350 به مدت 2 سال خدمت نظام وظيفه را به انجام رسانيد و در سال 1350 براي ادامة تحصيل در دورة كارشناسي ارشد ” برنامه ريزي شهري و توسعه روستائي “ به كشور انگلستان عزيمت نمود . در مراجعت از انگلستان در سال 1351 در دورة كارشناسي ارشد رشته علوم كتابداري دانشگاه تهران پذيرفته شد . در فاصله سالهاي 1351 تا 1353 كه به اخذ دانشنامة كارشناسي ارشد موفق شد ، در كتابخانه دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران مشغول بكار شد و سپس كتابخانه وزارت رفاه اجتماعي را راه اندازي نمود ، و تا سال 1355 كتابدار كتابخانه مركزي و مركز اسناد دانشگاه شهيد بهشتي بود . در خلال اين سالها با كميتة آموزشي انجمن كتابداران ايران همكاري داشت و در دوره هاي كوتاه مدت آموزش كتابداري كه از سوي انجمن مزبور در شهرهاي مختلف ايران برگزار مي شد به عنوان مدرس ، به تدريس دروس مختلف اين رشته مبادرت ورزيد . در همين سالها ، تدريس در كلاسهاي تربيت كتابدار وزارت فرهنگ و هنر (سابق) قابل ذكر است . فارغ التحصيلان اين دوره به عنوان كتابدار در كتابخانه هاي عمومي شهرهاي مختلف خدمت مي كردند . در اين سالها حرفة‌ كتابداري از رونق قابل توجّهي برخوردار بود . تعدادي از دانشگاهها تأسيسِ گروههاي آموزشي كتابداري را شروع كردند . برخي ديگر نيز براي تأمين كادر هيأت علمي به افراد واجد شرايط بورس اعطاء نموده و بدين ترتيب زمينه هاي تأمين و تكميل كادر آموزشي را فراهم آوردند . بر اين اساس ، در سال 1355 از بورس تحصيلي دانشگاه شيراز استفاده كرد و جهت گذراندن دورة‌ دكتراي تخصصي به آمريكا رفت و از دانشگاه Case Western Reserve University در سال 1358 به اخذ دانشنامه دكتري در حوزة        ” سيستمها و مديريّت كتابخانه هاي عمومي “ نايل شد . پس از مراجعت به دانشگاه شيراز تنها عضو هيأت علمي بخش علوم كتابداري بود و به تأسيس بخش علوم كتابداري و اطلاع رساني اقدام كرد . تأمين عضو هيأت علمي در سالهاي بعد از پيروزي انقلاب دشوار بود . اما به هر نحو ممكن نسبت به اين مهم اقدام و به استثناي ايامي كه دانشگاهها به خاطر انقلاب فرهنگي تعطيل و به برنامه ريزي آموزشي مشغول بودند ، دورة‌ كارشناسي ارشد رشته علوم كتابداري را داير و پا برجا نگه داشت ، طوري كه از نظر تاريخي بعد از دانشگاه تهران ، دومين دانشگاهي است كه در تربيت دانشجوي كارشناسي ارشد در حوزة‌ علوم كتابداري و اطلاع رساني ايران پيشگام است . دوبار به رياست بخش علوم كتابداري و اطلاع رساني دانشگاه شيراز منصوب شده است . نخست در آبان ماه سال 1358 ، يعني بعد از اخذ دانشنامه دكتري و شروع بكار در دانشگاه شيراز تا سال 1364 و سپس در سال 1370 تا 1376 .

در دوران انقلاب فرهنگي از اعضاي فعّال گروه ها و كميته هاي برنامه ريزي ستاد انقلاب فرهنگي بود و برنامه ريزي دورة‌ كارداني ، كارشناسي و كارشناسي ارشد رشته علوم كتابداري و اطلاع رساني نتيجه فعاليّت مستمري است كه دكتر مهراد در آن دوره با مساعدت ساير همكاران تدوين نموده است .

براي نخستين بار دوره هاي تحصيلي كارداني و كارشناسي رشته علوم كتابداري و اطلاع رساني را در سالهاي 63- 1362 به بعد در دانشگاه شيراز تأسيس كرد . تأسيس دورة دكتري اين رشته در دانشگاه شيراز از سال 1376 به بعد از مساعي ديگر دكتر مهراد است .

در سال 1362 تصميم گرفته شد كه دانشكده ادبيات و علوم دانشگاه شيراز به دو دانشكده تقسيم شود. در برنامه ريزي تأسيس دانشكده ادبيات و علوم انساني شركت جسته و در بهمن ماه 1363 به عنوان نخستين معاون پژوهشي اين دانشكده مشغول بكار شد و بعد از شش ماه مديريّت دانشكده ادبيات و علوم انساني را تا پائيز 1365 به عهده گرفت .

در تابستان سال 1365 كتابخانه ميرزاي بزرگ شيرازي (كتابخانه مركزي و مركز   اسناد ) دانشگاه شيراز را تأسيس و راه اندازي كرد و تا سال 1368 رئيس اين كتابخانه نو بنياد بود . در طول اين سالها در گسترش مجموعه هاي كتابي (فارسي و لاتين و  عربي ) تلاش فراوان نمود و نيروهاي انساني ماهر و تحصيل كرده را جهت سازماندهي و در دسترس قرار دادن منابع اطّلاعاتي ارزشمندي كه گردآوري شده بود بكار گرفت . به موازات كارهاي اجرايي ، تدريس و تحقيق در دانشگاه از اولويّت برخوردار بود ، طوري كه در ارديبهشت ماه سال 1367 به مرتبة دانشياري و سپس در خرداد ماه سال 1376 به مرتبة استادي دست يافته است ، و هم اكنون استاد پايه 28 دانشگاه شيراز    مي باشند .

در تابستان سال 1368 به مدت يك سال براي استفاده از فرصت مطالعاتي در دانشگاه لوس آنجلس كاليفرنيا (UCLA) در زمينة پايگاههاي اطّلاعاتي كتابشناختي به تحقيق و مطالعه پرداخت .

پس از عزيمت به ايران در سال 1369 به پيشنهاد وزير فرهنگ و آموزش عالي ، جناب آقاي دكتر مصطفي معين ، كتابخانه منطقه اي علوم و تكنولوژي شيراز را كه يك مركز بين المللي اطلاع رساني است تأسيس كرد و از سال 1370 تاكنون رياست اين كتابخانه را بر عهده دارد .

در طي دوران خدمت دانشگاهي ، بارها نمايندگي بخش علوم كتابداري و اطلاع رساني را در كميته ها و شوراهاي آموزشي و پژوهشي دانشكده ادبيات و علوم انساني بر عهده داشته و چندين دوره نمايندة دانشكده ادبيات و علوم انساني در تحصيلات تكميلي دانشگاه شيراز بود .

از سال 1376 تا 1379 عضو شوراي دانشگاه شيراز بود و از سال 1379 تاكنون به عنوان عضو در هيأت مميزه دانشگاه شيراز شركت مي كند .

همگام با كارهاي آموزشي و اجرايي خدمات فراواني را به انجام رسانيده است ، از جمله عضو كميسيون ملي اطلاع رساني وابسته به شوراي پژوهشهاي علمي كشور از سال 1372 تاكنون ، عضو كميته ملّي اطلاع رساني وابسته به كميسيون ملي يونسكو در ايران از سال 1375 تاكنون ، عضو هيأت امناي انجمن كتابخانه هاي عمومي استان فارس از بدو تأسيس تاكنون ، شركت در جلسه رؤساي دانشگاهها و مراكز آموزشي و پژوهشي وزارت علوم ، تحقيقات و فنّاوري ، شركت در نشستهاي معاونين پژوهشي دانشگاهها و رؤساي مراكز تحقيقاتي ، همكاري در تأسيس و عضويت در هيأت تحريريه مجلة علوم اجتماعي و انساني دانشگاه شيراز ، عضويت در هيأت تحريريه مجله علوم تربيتي روانشناسي دانشگاه شهيد چمران اهواز ، نشريه اطلاع رساني مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران ، عضو كميته ارتقاء رسته هاي آموزشي و فرهنگي دانشگاه شيراز ، تأسيس مجلة علوم اطلاع رساني و فناوري ايران (IJIST) به زبان انگليسي در سال 2003 ميلادي .

در حال حاضر در كنار خدمات اجرايي و علمي در مقاطع كارشناسي ارشد و دكتراي بخش علوم كتابداري و اطلاع رساني به تدريس مشغول مي باشد و تاكنون راهنمايي و مشاورت بيش از 20 پايان نامة كارشناسي ارشد را به انجام رسانيده است .

فهرست كتابها و مقاله ها كه در طول اين دوران انتشار يافته و نيز مشخصات طرحهاي تحقيقاتي كه خاتمه يافته است در زير به صورت گزيده مشاهده مي شود .

 

كتابها

1.  روش تحقيق . با همكاري پروين كجوري . شيراز . كانون تربيت ، 1361 .

2.  چكيده پايان نامه هاي تحصيلات تكميلي دانشگاه شيراز. با همكاري احمد بني هاشمي . شيراز : دانشگاه شيراز ، 1361 .

3.  نمايه روزنامه اطلاعات : دانشگاه شيراز ، 1360- 1366 . 5 ج

4.  مقدمه اي بر خدمات مرجع عمومي . شيراز : دانشگاه شيراز ، 1367  

5.  فهرستنويسي كامپيوتري ترجمه. با همكاري مجيد آذرخش. تهران: مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران ، 1372 .

6.  سيستمها ، خدمات و مراكز اطلاع رساني. ترجمه . شيراز : انتشارات نويد ،1379

7.  نمايه سازي و چكيده نويسي. ترجمه. تهران : سازمان مدارك فرهنگي انقلاب اسلامي ، 1374 .

8.  آشنايي با تكنولوژيهاي اطّلاعاتي. ترجمه. مجيد آذرخش و جعفر مهراد. تهران : سمت ، 1377 .

9.  نظامهاي بازيابي اطّلاعات . ترجمة جعفر مهراد ، شيراز : انتشارات نويد ، 1379 .

10.   ذخيره سازي و بازيابي اطلاعات. ترجمه محمد حسين دياني و جعفر مهراد. شيراز : انتشارات نويد ، 1379 .

11. استانداردهاي كتابخانه هاي دانشگاهي ايران. تهران:  كتابخانه ملي جمهوري اسلامی ايران، ١٣٨٠.

12. استانداردهاي كتابخانه هاي تخصصي ايران. تهران:  كتابخانه ملي جمهوري اسلامی ايران، ١٣٨٠.

13.  ارزيابي علم و فناوري در جمهوري اسلامي ايران: اولين ارزيابي خرد دانشگاهها و مؤسسات پژوهشي دولتي، 1381. پژوهشگران جعفر مهراد، محمد حسين دياني; زير نظر هيئت نظارت و ارزيابي فرهنگي و علمي. تهران: شوراي انقلاب فرهنگي، هيئت نظارت و ارزيابي فرهنگي و علمي، 1384.

14.  بازيابي اطلاعات: الگوريتمها و روشهاي اكتشافي. ترجمه جعفر مهراد و سارا كليني. مشهد: انتشارات كتابخانه رايانه اي; شيراز: كتابخانه منطقه اي علوم و تكنولوژي ، 1384.

15. معناشناسي و بازيابي اطلاعات، هفت گفتار. ترجمه جعفر مهراد و محمدرضا فلاحتي فومني. مشهد: انتشارات كتابخانه رايانه اي; شيراز: كتابخانه منطقه اي علوم و تكنولوژي ، 1384.

16.  رتبه بندی دانشگاههای دنيا و پيام آن برای دانشگاههای کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی (OIC) . ترجمه جعفر مهراد و محمدرضا فلاحتی فومنی. شيراز: كتابخانه منطقه اي علوم و تكنولوژي ، 1385.

17.  رتبه بندی علمی دانشگاههای عضو OIC . ترجمه جعفر مهراد و محمدرضا فلاحتی فومنی. شيراز: كتابخانه منطقه اي علوم و تكنولوژي ، 1386.

18.  طلايه داران علم ايران. جعفر مهراد، علی گزنی، فاطمه شريفانی. شيراز: كتابخانه منطقه اي علوم و تكنولوژي ، 1386.

19. رتبه بندي علمي دانشگاههاي جهان 2007. جعفر مهراد، فاطمه شريفاني. شيراز: مرکز منطقه اي اطلاع رساني علوم و فناوري، 1386.

20. نمايه استنادي علوم ايران. جعفر مهراد، محمد حسين دياني، رحمت الله فتاحي، محمد رضا داورپناه، علي گزني، فاطمه شريفاني. شيراز: مرکز منطقه اي اطلاع رساني علوم و فناوري، 1386.

21. برترينهاي علوم: دانشمندان، نشريات، موسسات علمي و کشورها. جعفر مهراد، فاطمه شريفاني. شيراز: مرکز منطقه اي اطلاع رساني علوم و فناوري، 1386.

 

 مقاله ها

1.   كتابخانه ملي ايران : وظايف و هدفها. مجله علوم اجتماعي و انساني دانشگاه شيراز، 1365 .

2.  طرح ريزي و تهيه دستورالعمل ارزيابي مجموعه. مجله ادبيات و علوم انساني مشهد ، 1365 .

3.  راهنماها و منابع كتابشناختي علوم سياسي و روابط بين المللي . مجله علوم اجتماعي و انساني دانشگاه شيراز ، 1368 .

4.  تأسيس و بنيان ساختمان كتابخانه هاي مناطق جنگي. در : مجموعه مقالات دومين گردهمايي دانشگاه شيراز پيرامون نقش در بازسازي. شيراز : دانشگاه شيراز ، 1368 . ج 2 . ص . 451 – 466.

5.  بازيابي كامپيوتري اطلاعات. در : مجموعه مقالات اولين سمينار كاربردي مراكز و سازمانهاي پژوهش فرهنگي و اطلاع رساني. تهران : سازمان مدارك فرهنگي انقلاب اسلامي ، 1370 . ص 146-164 .

6.  سياست وجين كردن مجموعه مرجع در كتابخانه هاي دانشگاهي ايران. مجله علوم اجتماعي و انساني دانشگاه شيراز ، 71- 1370 .

7.  تكنولوژي پلهاي اطلاعاتي. نشريه اطلاع رساني، 1372 .

8.  نقش اطلاع رساني در تحقيق و توسعه. نشريه اطلاع رساني، ارديبهشت 1372.

9. روشهاي ارجاعي و مشكلات پژوهشگران و دانشجويان. در : نامگاني استاد علي سامي . شيراز : انتشارات نويد . 1372 . ج 2 . ص . 307-320 .

10.    نظري بر تاريخ انتشارات علم شيمي. مجله علوم اجتماعي و انساني دانشگاه شيراز ، 1373 .

11. سياستگذاري علوم و تكنولوژي : برنامه ريزي و اجراء. نشريه شريف، 1373 .

12.   حافظه الكترونيكي ، نشريه اطلاع رساني. دوره 10، شماره 4، بهار 1373، ص. 10-16 .

13. برّرسي انتخاب كتاب در كتابخانه هاي دانشگاه شيراز. مجله علوم اجتماعي و انساني دانشگاه شيراز ، 1374 .

14.صنعت اطلاع رساني: صنعت آينده. نشريه رهيافت ، 1374 .

15. مجله هاي علمي و فني: توسعه ها و چشم اندازها. مجله علوم اجتماعي و انساني دانشگاه شيراز ، 1374.

16. اهميت اطلاعات و خطوط اساسي سياستهاي اطلاع رساني. نشريه شريف ، 1375.

17. سياستهاي هماهنگ اطلاع رساني در كشورهاي اسلامي. در مجموعه مقالات كامليس 4 (تهران 29-31 خرداد 1374) تهران: كتابخانه ملي ، 1377 .

18. جستجوي رايانه اي پايگاههاي اطلاعات علم شيمي. پيام كتابخانه. سال نهم ، شماره سوم، پائيز 1378، ص. 451-466 .

19. پژوهشي درباره نشريات هستة لاتين دانشكدة علوم دانشگاه شيراز بر اساس.... علوم اطلاع رساني . بهار و تابستان 1380، دوره 16 ، شماره 3 و 4 ص . 13-24 .

20. اعضاي هيأت علمي دانشگاه شيراز ... فصلنامه كتابداري و اطلاع رساني . تابستان 1380 ، ج 4 ، شماره 2 ، ص. 27-50 .

21. ميزان رضايت استفاده كنندگان از پايگاه اطلاعاتي اريك ... فصلنامه كتاب . زمستان 1380 . ص . 26-27 .  

22.  الگوي استفاده از مدارك ميان اعضاي هيأت علمي دانشگاههاي .. مجله علوم اجتماعي و انساني دانشگاه شيراز . پائيز 1381. دوره 18 ، شماره 2 ، ص . 171- 188 .

23.تحليل استنادي مأخذ پايان نامه هاي كارشناسي ارشد آبياري دانشگاههاي شهيد چمران و ... . مجله علوم اجتماعي و انساني دانشگاه شيراز . زمستان 1381 . دوره 19 ، شماره 1 ، ص . 1-14 .

24.  تحليل استنادي مأخذ پايان نامه هاي كارشناسي ارشد شيمي در ... فصلنامه كتابداري و اطلاع رساني ،بهار 1382 ، ج 6 ، شماره 1 ، ص . 81-94 .

25.بررسي ساختار پايگاه اطلاعاتي كتابهاي الكترونيكي فارسي در كتابخانه منطقه اي علوم و تكنولوژي شيراز ، فصلنامه كتابداري و اطلاع رساني . زمستان 1382 . ج 6 ، شماره 4 ، ص . 55-64 .

26. پياده سازي پايگاه نشريات الكترونيكي متن كامل فارسي در كتابخانه منطقه اي علوم و تكنولوژي شيراز. فصلنامه كتابداري و  اطلاع رساني.  زمستان 1383، پياپي 28، جلد 7، شماره 4.  ص. 83-96.

27. طراحی و پياده سازی نشريات الکترونيکی تمام متن فارسی. مجموعه مدارک نشست و کارگاه توسعه راهبرد ملی در زمينه فناوری اطلاعات با تأکيد بر توسعه محتوای بومی. تنظيم حسين غريبی و منصور شيدائی، تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی ايران، 1383. ص. 247-235

28. مجلات الكترونيكي فارسي و ابربرچسب ها. مجله مطالعات تربيتي و روانشناسي دانشگاه فردوسي مشهد. 1383. دوره 5، شماره 2. ص. 165-187.

29. بررسي نگرش دانش آموزان دختر و پسر سالهاي سوم و پيش دانشگا هي دبيرستان هاي ناحيه يك شيراز نسبت به كتابخانه مدرسه. فصلنامه كتابداري و اطلاع رساني. زمستان 1384، پياپي 32، جلد 8، شماره.4

30. ارزيابی کمّی مفاهيم، تعداد و شمار روابط اصطلاحنامه ای در شبکه اصطلاحات اصطلاحنامه کب. فصلنامه کتاب. زمستان 1384، دوره 16، شماره 4، پياپی64، ص. 13-32 

31. منابع چاپی و الکترونيکی دانشگاههای وزارت علوم، تحقيقات و فناوری. فصلنامه كتابداري و  اطلاع رساني. بهار 1385، پياپي 33، جلد 9، شماره 1.  ص. 9-33.

32. امکان سنجی ارائه خدمات اشاعه اطلاعات گزينشی به اعضای هيئت علمی دانشگاه شيراز در کتابخانه منطقه ای علوم و تکنولوژی از طريق پست الکترونيکی: ارائه الگوی مفهومی.  فصلنامه كتابداري و  اطلاع رساني. تابستان 1385، پياپی 34، جلد 9، شماره 2. ص. 107-118.

33. گزارشهای استنادی نشريات فارسی. مجله مطالعات تربيتي و روانشناسي دانشگاه فردوسي مشهد (ويژه نامه کتابداری). سال 1385، دوره 7، شماره 1، ص. 215-233.

34. بررسی و مقايسه نسخه های رايگان PubMed و Infotrieve با نسخه های تجاری Ebsco و FirstSearch پايگاه اطلاعاتی مدلاينفصلنامه کتاب. زمستان 1385، شماره 68، ص. 63-78.

35. ارزيابی سايتهای وب بازيابی شده توسط دو راهنمای شبکه وب (Yahoo, ODP) در حوزه علوم کتابداری و اطلاع رسانی بر اساس معيارهای محتوا و کاراييفصلنامه كتابداري و  اطلاع رساني. بهار 1386، پياپی 37، جلد 10، شماره 1. ص. 39-60.

36. بررسی مدل فضای برداری در بازيابی اطلاعاتفصلنامه كتابداري و  اطلاع رساني. تابستان 1386، پياپی 38، جلد 10، شماره 2، ص. 197-210.

37. قدرت علمی اوپک. فصلنامه سياست علمی و پژوهشی رهيافت. تابستان 1386، شماره 40. ص. 56-64.

38. بررسی و مقايسه رابط کاربر دو ميزبان داخلی کتابخانه منطقه ای علوم و تکنولوژی و پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ايران با چهار ميزبان خارجی: Proquest, Elsevier, Emerald, Ebsco.  فصلنامه كتابداري و  اطلاع رساني. پاييز 1386، پياپی 39، جلد 10، شماره 3،  ص. 107-124.

39. A Comparative Study of The End Users’ and The Information Experts’ Searching of RLST’s Databases in Terms of Search Time, Recall and Precision Ratios. Iranian Journal of Information Science and Technology, 2003, Vol 1,  No 1.

40. Journal Selection Policy and The Contribution of Iranian Researchers In International Journals As Specified In ISI, Iranian Journal of Information Science and Technology, 2003, Vol 1,  No 2.

41. Using Artificial Neural Network for Interpreting …. Journal of Social Sciences  and Humanities, Shiraz University, 2004.

42. Designing and Implementing a Web-Based Full-Text Database on Persian Electronic Journals, Iranian Journal of Information Science and Technology, 2004, Vol 2,  No 2.

43. Designing the Conceptual Model of an Electronic Document Management System for the Institute of Technical and Vocational Higher Education, , Iranian Journal of Information Science and Technology, 2005, Vol 3,  No 2.

44. Search Abilities in Electronic Journals: A Comparative Study of Search Capabilities of Persian and Non-Persian E-Journals, Iranian Journal of Information Science and Technology, 2006, Vol 4,  No 1.

 

راهنمايي پايان نامه ها

 .1 كتابشناسي توصيفي زمين شناسي، ١٣٦٠.

 .2كتابخانه هاي عمومي استان فارس : بررسي وضع موجود و طرح توسعه آنها، ١٣٦٢.

.3 نمايه مجله سخن : ١٣٣٧-١٣٤٧، ١٣٦٧.

  .4 انتخاب و تهيه مواد كتابخانه اي در كتابخانه هاي دانشگاه شيراز، ١٣٦٧.

  .5بررسي لزوم آموزش استفاده از كتابخانه در كتابخانه هاي دانشگاه شيراز، ١٣٦٨.

  .6طرح كامپيوتري كردن سيستم سفارشات كتاب كتابخانه‌هاي دانشگاهي: تجربه دانشكده علوم تربيتي دانشگاه فردوسي مشهد، تير ماه 1376.

  .7نقش ماهواره در اطلاع‌رساني علمي در ايران: با تأكيد بر كتابخانه‌هاي دانشگاهي و مراكز اطلاع رساني, تير ماه 1376.

  .8بررسي رضايت استفاده كنندگان از پايگاههای اطلاعاتي كتابشناختي فارسي كتابخانه منطقه اي علوم و ت